کودکان در سنین دبستان با طیف گسترده‌ای از هیجانات پیچیده‌تر از دوران پیش‌دبستانی روبرو می‌شوند.

در این دوره، توانایی شناختی کودک گسترش می‌یابد و می‌تواند همزمان دو احساس متفاوت — مثلاً خشم و شرم، یا شادی و اضطراب — را تجربه و بیان کند.✨

با این حال، بسیاری از کودکان هنوز ابزار لازم برای نام‌گذاری دقیق و مدیریت سازنده این هیجانات را ندارند. ناتوانی در تنظیم هیجانات می‌تواند به مشکلات رفتاری، افت تحصیلی، انزوای اجتماعی، پرخاشگری، اضطراب و در موارد شدیدتر به افسردگی منجر شود.

پژوهش‌های طولی نشان می‌دهد کودکانی که در سنین دبستان مهارت‌های تنظیم هیجان را می‌آموزند، در نوجوانی و بزرگسالی از سلامت روان بهتر، روابط اجتماعی قوی‌تر و موفقیت تحصیلی بالاتری برخوردارند.🎨

پژوهش‌ها نشان می‌دهد والدینی که نقش «مربی هیجانی» را ایفا می‌کنند — یعنی هیجانات کودک را تشخیص می‌دهند، با همدلی گوش می‌دهند، احساسات او را نام‌گذاری می‌کنند و در عین حال محدودیت‌های رفتاری مشخصی تعیین می‌کنند — به شکل معناداری به رشد تنظیم هیجانی فرزندشان کمک می‌کنند.📚

این رویکرد که توسط جان گاتمن، روان‌شناس مشهور و پژوهشگر حوزه خانواده، معرفی شده است، بر پنج مرحله کلیدی تأکید دارد: اول، آگاهی از هیجانات کودک؛ دوم، به‌عنوان فرصتی برای صمیمیت و آموزش دیدن هیجانات؛ سوم، همدلی و اعتبار بخشیدن به احساسات؛ چهارم، کمک به کودک برای نام‌گذاری هیجانات؛ و پنجم، تعیین محدودیت‌ها و کمک به حل مسئله. یعنی والد می‌تواند بگوید: «می‌دانم که عصبانی هستی و این طبیعی است، اما زدن خواهرت قابل قبول نیست. بیا با هم فکر کنیم چه کار دیگری می‌توانی بکنی.»🧩

در مقابل، رویکردهای مخرب شامل نادیده گرفتن هیجانات («گریه نکن، چیزی نیست»)، سرکوب کردن («بس کن، دیگه گریه نکن»)، تحقیر کردن («مثل بچه‌ها رفتار نکن») و تنبیه کردن به خاطر ابراز هیجان است. این رویکردها به کودک می‌آموزند که هیجاناتش نادرست یا غیرقابل قبول هستند و او ممکن است در بزرگسالی در ابراز احساسات خود دچار مشکل شود، آن‌ها را سرکوب کند یا به شیوه‌های ناسالم ابراز نماید.🎈

یک راهکار عملی برای کودکان خردسال، استفاده از نشانه‌های فیزیکی است. برای مثال، والدین می‌توانند نوار پارچه‌ای به مچ دست کودک ببندند و به او بیاموزند هر زمان هیجان شدیدی را تجربه کرد، به آن نوار دست بزند و چند نفس عمیق بکشد. این تکنیک ساده به کودک کمک می‌کند بین محرک و واکنش فاصله بیندازد و به‌جای واکنش خودکار، پاسخ آگاهانه انتخاب کند.🎍

تمرین تنفس عمیق شکمی، یعنی تنفس از دیافراگم به‌جای قفسه سینه — نیز یکی از مؤثرترین ابزارهای آرام‌سازی فوری برای کودکان است. والدین می‌توانند این تمرین را به شکل بازی انجام دهند؛ مثلاً بادکنکی را تصور کنند که در شکمشان باد می‌شود و سپس خالی می‌شود.

ایجاد «گوشه آرامش» در خانه فضایی امن با کتاب، بالش، اسباب‌بازی‌های آرام‌سازی و ابزارهای هنری — به کودک امکان می‌دهد در زمان هیجان شدید به آنجا برود و خودش را تنظیم کند. مهم این است که این گوشه به‌عنوان «محل تنبیه» معرفی نشود، بلکه فضایی برای بازیابی آرامش باشد.🌟

والدین همچنین می‌توانند با بازی‌های نقش‌آفرینی، داستان‌گویی درباره هیجانات، استفاده از کتاب‌های تصویری مرتبط با احساسات و کارت‌های احساسات که در آن‌ها چهره‌های مختلف با هیجانات متفاوت نمایش داده شده به کودک در شناخت و بیان هیجاناتش کمک کنند.

مهم‌ترین اصل این است که والدین به هیجانات کودک "حتی هیجانات منفی" احترام بگذارند و آن‌ها را به‌عنوان فرصتی برای آموزش و ارتباط ببینند، نه چیزی که باید سرکوب یا نادیده گرفته شود.

برنامه‌های آموزشی مانند «هماهنگ شدن با کودکان» به والدین می‌آموزد چگونه به‌جای واکنش‌های تنبیهی، پاسخ‌های همدلانه و آموزشی به هیجانات فرزندشان بدهند. کودکانی که در این دوره مهارت‌های تنظیم هیجان را می‌آموزند، در نوجوانی و بزرگسالی از سلامت روان بهتری برخوردار خواهند بود و در روابط بین‌فردی، محیط کار و زندگی زناشویی موفق‌تر عمل خواهند کرد.🎯🪁

🏆نخبگان، گامی به سوی موفقیت 🏆